tU mm

Betekenis UbuntU

Ubuntu is een (Zuid) Afrikaanse filosofie / ideologie die zeer moeilijk in een definitie te vatten is. Uiteindelijk gaat het om de intenties waarmee men leeft en de wijze waarop men in het leven staat. Het draait vooral om toewijding en relaties tussen mensen onderling. Ubuntu komt van het Zulu-gezegde “umuntu ngumuntu ngabantu” wat zoveel betekent als “Een mens wordt pas een mens door andere mensen” of “Ik ben wat ik ben dankzij wat wij allen zijn”. Ubuntu staat voor vriendelijkheid, zorg, openheid, duurzaamheid, samen delen en leven in harmonie met de natuur en respect voor alles en iedereen. Ubuntu heeft een fundamenteel andere zienswijze op de waarde van de individuele mens. Ligt in de westerse werled de nadruk op het optimaliseren van het individu, bij Ubuntu geldt: “Mijn waarde wordt bepaald door mijn betekenis voor anderen”.

Aartsbisschop Desmond Tutu heeft ooit een prachtige weergave beschreven van wat Ubuntu is en waar het voor het staat. Na het lezen hiervan zal het gevoel bij u binnen gedrongen zijn en weet u wat er bedoeld wordt. Onderstaand het artikel;

In mijn cultuur en traditie is de hoogste lof die iemand kan worden gegeven “Yu, u nobuntu”, een erkenning dat hij of zij een prachtige eigenschap heeft, ubuntu. Het is een verwijzing naar hun handelen ten opzichte van hun medemensen, het heeft er mee te maken hoe ze mensen bekijken en hoe ze zichzelf zien binnen hun persoonlijke relaties, hun familierelaties en binnen de grotere gemeenschap. Ubuntu wijst op het centrale basisprincipe van Afrikaanse filosofie: de essentie van wat het betekent een mens te zijn.

De definitie van dit idee is tweeledig. Het eerste dat iemand vriendelijk, gastvrij, vrijgevig, zachtaardig, meelevend en barmhartig is. Met andere woorden: iemand die zijn sterke punten zal gebruiken ten behoeve van anderen – de zwakken en de armen en de zieken – en die geen voordeel behaalt ten koste van anderen. Deze persoon behandelt anderen zoals hij of zij zelf behandeld wil worden. En daarom tonen zij het tweede deel van dit idee: het heeft te maken met openheid, vriendelijkheid. Zij delen hun waarde. En daardoor wordt mijn menselijkheid erkent en onlosmakelijk verbonden met die van hen.

Mensen met Ubuntu zijn toegankelijk en hartelijk, hun houding is vriendelijk en welwillend, zij voelen zich niet bedreigd door de goedheid in anderen, want hun gevoel van respect en eigenwaarde komt eruit voort dat ze weten dat ze deel uitmaken van een groter geheel. Om de stelling van Descartes “Ik denk, dus ik besta” te vernieuwen, zou ubuntu het als volgt zeggen: “Ik ben menselijk, want ik hoor erbij”. Nog anders gezegd: “Iemand is iemand door andere mensen”. Niemand komt helemaal compleet in deze wereld. We zouden niet weten hoe te denken of lopen, spreken of ons te gedragen zonder dat we dat hebben geleerd van onze medemensen. We hebben andere mensen nodig om mens te kunnen zijn. De eenling, de geïsoleerde mens is een tegenspraak op zich.

Omdat we elkaar nodig hebben, is onze natuurlijke geneigdheid om behulpzaam en dienstbaar te zijn. Als dat niet zo was, zouden we al lang geleden als soort zijn uitgestorven, verteert door onze eigen gewelddadigheid en haat. Maar dat is niet gebeurd. We zijn voortgegaan ondanks het kwaad en de oorlogen die al eeuwen zoveel lijden en ellende teweeg brengen. We zijn doorgegaan omdat we streven naar harmonie en gemeenschap, een gemeenschap niet alleen van de levenden, maar een waarin we ook onze voorouders eren. Deze schakel met het verleden geeft ons een besef van continuïteit. Een besef dat we samenlevingen hebben gevormd en blijven vormen die op groter welzijn gericht zijn. We proberen alles te voorkomen wat ons doel kan ondermijnen. Aan onze oorlogen komt een einde, we proberen te genezen.

Maar boosheid, wrevel, wraaklust, hebzucht, zelfs de agressieve concurrentie die voor een groot deel onze huidige wereld regeert, tast onze harmonie aan en brengt deze in gevaar. Ubuntu geeft aan dat degenen die erop uit zijn om te vernietigen en te ontmenselijken zelf ook slachtoffers zijn. Gewoonlijk slachtoffers van een algemeen ethos, zij het een politieke ideologie, een economisch systeem of een verwrongen religieuze overtuiging. Als gevolg daarvan zijn zij net zozeer ontmenselijkt als degenen die ze vertrappen.

Nooit was dit duidelijker dan tijdens de jaren van apartheid in Zuid-Afrika. Alle menselijkheid is verbonden met elkaar. Derhalve was de menselijkheid van de daders van de apartheid onlosmakelijk verbonden met die van hun slachtoffers. In feite heb ik indertijd gezegd dat de onderdrukker net zo, zo niet meer, ontmenselijkt werd als de onderdrukten. Hoe kun je anders de woorden opvatten van de minister van politie, Jimmy Kruger, toen hij hoorde van de dood van de leider van de Black Consciousness, Steve Biko, in de gevangenis. Over zijn pijnlijke dood door marteling zei Kruger: “Het laat me koud”. Je moet je afvragen wat er met de menselijkheid – de ubuntu – van iemand is gebeurd, die zo ongevoelig kon spreken over het lijden en de dood van een medemens.

Het was net zo duidelijk dat herstel uit deze situatie een grootmoedigheid van de slachtoffers zou vergen, wilde een toekomst mogelijk zijn. Het einde van apartheid zou ubuntu op de proef stellen, wist ik. Toch heb ik nooit getwijfeld aan de kracht van verzoening. In feite bracht ik de woorden van een man genaamd Malusi Mpumlwana, een assistent van Biko, vaak in herinnering. Zelfs terwijl hij werd gemarteld door de veiligheidspolitie, keek hij naar zijn folteraars en was zich ervan bewust dat zij ook menselijke wezens waren en dat zij hem nodig hadden “om hen te helpen de menselijkheid te hervinden die ze bezig waren te verliezen”.

Dit is de kern van ubuntu, die duidelijk zichtbaar was tijdens de hoorzittingen van de Truth and Reconciliation Commission (waarheids- en verzoeningscommissie) in Zuid-Afrika in het midden van de jaren 90. Slachtoffers vergaven hun folteraars, zeker, vergaven zelfs degenen die door niets te doen de apartheid hadden ondersteund. En sommige plegers bekenden en vroegen om vergeving en kregen gratie. Deze vergevingsgezindheid had niets te maken met onbaatzuchtigheid. Het ging erom waardigheid en menselijkheid opnieuw te veroveren en deze toe te kennen aan de vroegere onderdrukkers.

Deze uitdrukking van ubuntu toonde aan dat we alleen samen ooit menselijk kunnen zijn. Samen is de enige manier waarop we vrij kunnen zijn.

Zijne Hoogwaardige Excellentie Desmond M. Tutu, OMSG DD FKC Emeritus anglicaans aartsbisschop van Kaapstad



We kunnen alleen samen overleven, we kunnen alleen samen menselijk zijn. Wat een magnifieke wereld zou er tot stand komen als we allemaal harmonieus leven.
Desmond Tutu