tU mm

Zelforganisatie: hype of kans?

Schaal

Er zijn reeds verschillende organisaties van start gegaan met zelforganisatie. Sommige zonder succes en andere juist heel succesvol.  Als 1 ding duidelijk is geworden dan is het wel dat de mate van succes wordt bepaald door het vertrouwen, de ruimte, de tools en inzage die de teams krijgen om daadwerkelijk zelf te kunnen organiseren. Ruimte en vertrouwen zijn van groot belang om de creativiteit in de teams los te maken waardoor men vernieuwend kan zijn en voortdurend kan blijven inspelen op veranderingen. Natuur300px-Red-billed_quelea_flocking_at_waterhole.jpg Zelforganisatie komt van oorsprong uit de natuur en het komt in alle individuen, groepen en systemen voor. In de natuur heeft elk  levend systeem immers de eigenschap om telkens een natuurlijk evenwicht te vinden. Kijk dit voorjaar bijv. maar eens naar een zwerm spreeuwen en bedenk dan dat niemand dit organiseert of aanstuurt. Een belangrijk kenmerk is namelijk dat niemand doelbewust structuren in een systeem aanbrengt. Planten en dieren hebben deze eigenschap niet, wij mensen wel. Daar ligt dan ook meteen onze valkuil want de zelfregulering verdwijnt wanneer de mens ingrijpt. Organisaties zijn in staat om een vergelijkbaar evenwicht te vinden, als managers, directie, etc. niet proberen processen naar hun hand te zetten. Wel kunnen zij de voorwaarden creëren waardoor zelforganisatie kan ontstaan. Het is mogelijk om een organisatie zo te ontwerpen dat de kans op onderlinge samenwerking en afstemming maximaal is en er een natuurlijke ordening kan ontstaan. Zelforganisatie is een voortdurend proces waarbij in een(chaotisch) systeem spontaan structuren ontstaan. Spontaniteit is daarbij leidend. Dat maakt het namelijk mogelijk dat een zelfde soort ‘probleem’ op verschillende plaatsen een andere oplossing krijgt; namelijk de oplossing die op die locatie en voor die situatie het best van toepassing is. Drijfveren Het is ´de diepe wens die in ieder mens aanwezig is om zijn eigen leven te bepalen, nieuwe dingen te leren en te creëren en bij te dragen aan zinvolle zaken´, volgens managementauteur Daniel Pink. De organisatie inrichten vanuit het principe van zelforganisatie betekent dat er een beroep wordt gedaan op de drijfveren in mensen en gemeenschappen om zelfstandig te handelen en in onderlinge wisselwerking tot een natuurlijke afstemming te komen. Een bedrijf dat een duidelijk beroep doet op haar medewerkers om onderling en zonder managers tot afstemming te komen creëert een bouwwerk van onderlinge afstemming waarin nauwelijks leidinggevenden nodig zijn. Kom ik terug bij de vraag; is zelforganisatie een kans of een hype? Mijn antwoord is: Kies je als organisatie voor controle, grip en beheersing dan is er een grote kans dat het een hype bleek te zijn. Kies je voor vertrouwen, verbinding, transparantie, ruimte voor innovatie dan is er een grote kans op succes. Het is dus maar wat je er van willen maken. Dúrf initiatief te nemen, steek je nek uit. Creëer ruimte, denk buiten de gebaande paden en onderzoek binnen de hokjes alle mogelijkheden. Het vraagt lef om tegen de stroom in te zwemmen. Maar vooral ook vertrouwen om vanuit de juiste intentie, met de juiste bedoeling te handelen. Vertrouwen ontstaat door het eerst zelf te geven. Bedenk dat ook de organisatie moet wennen aan zelforganisatie. Dan helpt het niet wanneer iedereen terugvalt in oude patronen. Help elkaar juist om hier doorheen te komen door elkaar aan te spreken op deze oude reflexen en accepteer kritische opmerkingen en aanbevelingen ongeacht wie ze plaatst. In plaats van direct te reageren is het beter om je eerst af te vragen wat de ander zojuist gezegd heeft en probeer dit te begrijpen. Alleen SAMEN kun je zelforganisatie tot een succes maken. Werner Menkehorst UbuntU advies hand-kwaliteit-zw-02.jpg